Trends en ontwikkelingen: Flexibiliteit en
aanpassings-
vermogen

Een solide, toekomstbestendige strategie is essentieel voor onze business. Voor het ontwikkelen van deze strategie moet Royal Schiphol Group anticiperen op een breed scala aan mogelijke scenario's. We houden opkomende trends die gevolgen kunnen hebben voor onze bedrijfsprocessen nauwlettend in de gaten en onderzoeken waar de voornaamste risico's en kansen liggen. Flexibiliteit in de bedrijfsvoering is van wezenlijk belang: die stelt ons in staat onze strategie zo nodig soepel aan te passen aan nieuwe ontwikkelingen.

Economische en maatschappelijke ontwikkelingen

Economische groei

Economische groei en handel vormen een sterke stimulans voor de luchtvaart. Dankzij de groeiende economie en de stijging van de koopkracht kunnen mensen meer geld uitgeven aan vakanties en buitenlandse reizen, terwijl ook bedrijven hun reisbudget vergroten. Gezonde economische groei in heel Europa en de rest van de wereld heeft de luchtvaartindustrie de afgelopen jaren directe voordelen opgeleverd. Het aantal passagiers dat vloog vanaf Europese luchthavens is in 2018 wederom gestegen, terwijl ook het totale vrachtvolume en het aantal vliegtuigbewegingen in dit deel van de wereld zijn toegenomen. Dichter bij huis vertoonde de Nederlandse economie een groei van 2,5 procent, wat een solide basis biedt voor de lokale vraag naar vliegreizen.

Hoewel de positieve economische groei de komende jaren naar verwachting zal aanhouden, gaan verschillende bronnen ervan uit dat de groeicijfers wel geleidelijk zullen afnemen vanwege geopolitieke instabiliteit (waaronder de Brexit), handelsconflicten en stijgende olieprijzen. Ondanks deze risicofactoren voorspelt vliegtuigfabrikant Boeing dat het vliegverkeer naar, vanuit en binnen Europa tot en met 2037 jaarlijks met gemiddeld 3,8 procent zal blijven groeien. Een wereldwijd snel groeiende middenklasse, waaronder toenemende aantallen Chinese en Indiase reizigers, is hierbij een belangrijke stimulerende factor.

Klimaat en duurzaamheid als hoogste prioriteit

Het terugdringen van de CO2-emissies om de temperatuurstijging op aarde tot 1,5 tot 2 graden Celsius te beperken is een belangrijke wereldwijde uitdaging. Volgens schattingen van de EU is de luchtvaart verantwoordelijk voor 2 tot 3 procent van de wereldwijde CO2-emissies en voor 7 tot 8 procent van de Nederlandse CO2-emissies. Aangezien de vraag naar vliegreizen toeneemt en andere bedrijfstakken overstappen op alternatieve energiebronnen, zal de relatieve milieu-impact van luchtvaartorganisaties waarschijnlijk toenemen. Nu de samenleving en beleidsmakers zich steeds sterker bewust worden van de milieu-impact van de luchtvaart, is deze kwestie een belangrijke prioriteit geworden voor onze branche en keert ze steeds vaker terug als centraal thema in discussies. Verschillende partners in de brede Nederlandse luchtvaartsector hebben dan ook hun krachten gebundeld om deze kwestie aan te pakken met het actieplan Slim en Duurzaam.

De luchtvaart is een belangrijk onderwerp in het debat over het Nederlandse klimaatakkoord en speelt eveneens een prominente rol in Europese milieuwetgeving, waaronder het Europese emissiehandelsysteem (EU ETS). Verder benadrukken we ook het belang van sectorbrede duurzaamheidsakkoorden, en met name het streven van de International Air Transport Association (IATA) om het brandstofrendement jaarlijks met 1,5 procent te verbeteren, om vanaf 2020 CO2-neutrale groei te realiseren en in de periode tot 2050 CO2-emissies met 50 procent te verminderen ten opzichte van het niveau van 2005. Om deze doelen te bereiken, moeten we innovatieve oplossingen en technologieën inzetten, waaronder een intensiever gebruik van biobrandstoffen op de korte termijn. Verder in de toekomst ligt er een belangrijke rol in het verschiet voor technologieën en alternatieve brandstoffen zoals bio- en synthetische kerosine en waterstof, hyperlooptechnologie, hybride elektrische voertuigen en zelfs de overstap naar volledig elektrische vliegtuigen om CO2-emissies terug te dringen, het geluidsniveau te verlagen en de luchtkwaliteit te verbeteren.

Toerisme: uitdagingen en kansen

Voor veel landen in de hele wereld, en zeker ook voor Nederland, is toerisme een belangrijke bron van inkomsten en werkgelegenheid. In 2018 verwelkomde Nederland 19,1 miljoen buitenlandse toeristen; een aanzienlijk aantal van hen bezocht Amsterdam. Ondanks de talloze voordelen van toerisme voor de economie en de reputatie van ons land ondervinden we, net al andere landen, steeds vaker de schaduwkanten van het massatoerisme. Overvolle stadscentra en toeristische attracties doen afbreuk aan de beleving van bezoekers en maken deze plekken ook minder aantrekkelijk voor de bewoners.

De veranderende houding van de samenleving ten opzichte van (de gevolgen van het) toerisme komt tot uiting in de beleidsvorming. Steeds meer gemeenten proberen de bezoekersaantallen te beperken door bijvoorbeeld limieten in te stellen voor Airbnb-overnachtingen en andere vormen van kortdurende accommodatieverhuur of voor nieuwe hotelbedden. Ondertussen verkennen Europese overheden de mogelijkheden om de toestroom van toeristen gelijkmatiger te spreiden over verschillende steden en landen. Maatregelen door de Nederlandse overheid en door steden als Amsterdam, Rotterdam en Den Haag om het toerisme te reguleren, zullen in de nabije toekomst waarschijnlijk hun uitwerking hebben op de vraag naar inkomend vliegverkeer.

De Engelse markt en de Brexit

Het Verenigd Koninkrijk is voor Schiphol de grootste passagiersmarkt. Amsterdam Airport Schiphol heeft rechtstreekse dagelijkse verbindingen met 26 bestemmingen in het Verenigd Koninkrijk: Londen (City, Gatwick, Heathrow, Luton, Southend en Stansted), Manchester, Birmingham, Edinburgh, Bristol, Glasgow, Newcastle, Aberdeen, Leeds Bradford, Southampton, Liverpool, Norwich, Cardiff, Belfast (City en International Airport), Humberside, Durham Tees Valley, Inverness, Doncaster Sheffield, Exeter en East Midlands. Dagelijks worden er gemiddeld 254 vluchten uitgevoerd tussen het Verenigd Koninkrijk en Schiphol; in een gemiddeld jaar reizen er in totaal 10,4 miljoen passagiers via deze routes, van wie 26 procent overstapt op Schiphol. Gezien de omvang en het belang van de Engelse markt zal de Brexit naar verwachting aanzienlijke gevolgen hebben voor onze douaneactiviteiten. Zie voor meer informatie Veiligheid in Netwerk, capaciteit en veiligheid.

Geopolitieke ontwikkelingen en de Brexit

Ongeacht de macro-economische omgeving kan geopolitieke instabiliteit onze bedrijfsactiviteiten ontwrichten. Met name de Brexit is in dit verband een punt van zorg. Het Verenigd Koninkrijk is een belangrijke markt voor Amsterdam Airport Schiphol en levert een bijdrage van 15 procent aan alle passagiersstromen. Maar daarnaast is Schiphol, met 26 bestemmingen in het Verenigd Koninkrijk (tegenover de acht bestemmingen die Heathrow aanbiedt), een zeer belangrijke hub voor de Engelse markt.

Naast de mogelijke impact op handel en mobiliteit kan de Brexit, zowel in het Verenigd Koninkrijk als op het Europese vasteland, ook gevolgen hebben voor de landingsrechten van Europese luchtvaartmaatschappijen, tenzij er tijdig een akkoord wordt bereikt over de luchtvaartbetrekkingen tussen het Verenigd Koninkrijk en de EU. Hetzelfde geldt voor de One-Stop Security (OSS)-protocollen die binnen de EU worden gehanteerd om te voorkomen dat passagiers uit het Verenigd Koninkrijk met een aansluitende vlucht via Amsterdam opnieuw door security moeten. Daarom is Schiphol Group blij met de mededeling van de EC dat OSS na de Brexit in stand blijft en dat in het geval van een no-dealscenario de algemene vervoersrechten worden gegarandeerd.

Toekomstige vliegbelasting

In 2018 is de door de Nederlandse regering voorgestelde herinvoering van de vliegbelasting een stuk dichterbij gekomen. De regering heeft een conceptwet voorgelegd aan de Raad van State waarin wordt voorgesteld een heffing in te voeren van 7 euro per vertrekkende passagier (met uitzondering van transferpassagiers) en een aparte heffing voor fullfreighter- vrachttoestellen. Beide heffingen zullen vanaf 2021 ingaan. De regering heeft zich echter bereid verklaard haar plannen in te trekken als Europa het eens kan worden over een pan-Europees heffingstelsel.

Stakeholders werd gevraagd hun mening over deze heffing kenbaar te maken via een online raadpleging. Schiphol heeft in zijn bijdrage aangegeven geen enkel heffingstelsel te steunen wanneer het enige doel is hiermee gaten in de nationale begroting te dichten. Bovendien blijkt uit onderzoek door onafhankelijk adviesbureau CE Delft dat het belasten van passagiers geen significante bijdrage levert aan duurzaamheid. Schiphol meent dat als er een heffing wordt ingevoerd, de opbrengsten moeten worden geherinvesteerd in duurzame luchtvaart en regionale ontwikkeling.

Een ander punt van zorg is de wereldwijde trend van protectionisme. In 2018 werd nieuwe protectionistische wetgeving ingevoerd in de VS die ertoe heeft geleid dat de EU en China eigen handelstarieven zijn gaan afdwingen. Het feit dat in bepaalde delen van de wereld steeds minder vaak wordt gekozen voor vrije handelsrelaties kan een remmende werking hebben op de internationale handel en de vraag naar luchtvaart. De vraag naar luchtvrachtdiensten, die afhankelijk is van het gemak van handel in goederen, kan hiervan gevolgen ondervinden.

Ontwikkelingen binnen de sector

Businessmodellen van luchtvaartmaatschappijen: het streven naar consolidatie

De groei van het aantal passagiers en het aantal bestemmingen van Europese luchthavens is de laatste tien jaar grotendeels gegenereerd doordat lowcostcarriers (LCC's) hun marktaandeel wisten te vergroten. Volgens Airports Council International Europe (ACI Europe) waren LCC's tussen 2007 en 2017 verantwoordelijk voor 84 procent van de passagiersgroei in de regio.

Het traditionele lowcost businessmodel ontwikkelt zich echter tot een meer hybride model. LCC's schuiven op naar de hogere marktsegmenten: ze richten zich op zakelijke reizigers en bedienen steeds vaker primaire luchthavens. Ondertussen richten sommige lowcostcarriers zich steeds meer op transferverkeer, terwijl andere gebruikmaken van een nieuwe generatie vliegtuigen om hun langeafstandsnetwerken uit te breiden. Met de moderne narrowbody-toestellen, zoals de Boeing 737 MAX en de Airbus A321neo, kunnen luchtvaartmaatschappijen non-stop van Europa naar de oostkust van de VS vliegen met kleinere toestellen die ook gemakkelijker vol zijn te krijgen. Doordat kleinere toestellen vanaf kleinere luchthavens op langeafstandsroutes vliegen (een trend die bekendstaat als 'hub-bypassing'), komt het traditionele long-haul businessmodel onder druk te staan.

Gezien de relatief kleine catchment area van Schiphol blijft de huboperatie van Air France-KLM met SkyTeam en de andere carriers van groot belang voor de verbindingscapaciteit van de luchthaven. Tegelijkertijd zien we in de sector afwijkende trends. Zo heeft easyJet begin 2018 Schiphol toegevoegd aan zijn verbindingsprogramma 'Worldwide by easyJet'. Dit biedt passagiers de mogelijkheid aansluitende vluchten via Schiphol te boeken die worden uitgevoerd door easyJet en partnermaatschappijen. Verder startte Norwegian Air in mei met de langeafstandsroute Amsterdam-New York. Over het algemeen zal 'hub-bypassing' niet alleen zorgen voor extra concurrentie binnen Europa, maar ook voor kansen voor narrowbody-toestellen om vanuit Amsterdam op langeafstandsroutes te gaan vliegen naar kleinere steden in Noord-Amerika en andere bestemmingen buiten Europa.

Capaciteit: een steeds grotere uitdaging

In heel Europa wordt luchthavencapaciteit steeds schaarser. Volgens het rapport Challenges of Growth van Eurocontrol uit 2018 zullen in 2040 zestien grote Europese luchthavens verstopt raken, en zal er voor naar schatting 1,5 miljoen vluchten en 160 miljoen passagiers geen capaciteit zijn. Het effect van het plafond voor Schiphol, van 500.000 vliegtuigbewegingen tot het winterseizoen van 2020/'21 doet zich inmiddels voelen in de sector. In 2018 was er beperkte groei in het vliegverkeer. De passagiersaantallen bleven echter stijgen, met 3,7% (2017: 8,4%). Dit is toe te schrijven aan hogere bezettingsgraden en grotere vliegtuigen. Dit heeft ook gevolgen voor de vrachtoperatie, in die zin dat vrachtmaatschappijen geleidelijk aan zullen worden verdreven. Het aantal vrachtbewegingen op Schiphol nam in 2018 met 10,4 procent af, grotendeels doordat er onvoldoende slots beschikbaar waren. Schiphol moet steeds meer grote, widebody-passagiersvliegtuigen accommoderen, waarvoor platforms nodig zijn in plaats van passagiersbruggen.

Veiligheid staat voorop

Voor elke luchthaven hoort veiligheid tot de topprioriteiten. Hoewel Schiphol al de strengste veiligheidsnormen voor luchthavens hanteert, werken we als luchthavengroep aan de implementatie van een reeks aanvullende veiligheidsmaatregelen in al onze operationele activiteiten, gezien de grotere aantallen passagiers die we te verwerken krijgen. Daarnaast hebben we samen met andere stakeholders uit de sector de Roadmap Veiligheidsverbetering Schiphol opgesteld, als onderdeel van de samenwerking in het Integral Safety Management System (ISMS). Deze roadmap, die in oktober 2018 online werd gepubliceerd, bevat maatregelen die binnen de luchtvaartsector worden genomen om de veiligheid van passagiers, personeel en omwonenden te waarborgen.

Het digitale tijdperk verwelkomen

Digitalisering en innovatie zullen de komende decennia wellicht meer dan welke andere trend ook de toekomst van de luchtvaart bepalen. Virtual reality en augmented reality maken niet alleen aanvullende dienstverlening mogelijk, maar kunnen op langere termijn ook als alternatief dienen voor fysieke reiservaringen. Ondertussen is het waarschijnlijk dat 'self-connect' en travel-integratordiensten de aanzet zullen geven tot veranderingen in het businessmodel van luchtvaartmaatschappijen en de luchthavenoperatie.

Digitalisering kan luchthavens ook helpen optimaal tegemoet te komen aan de wensen en verwachtingen van de moderne consument. Zelflerende machines en gegevensintegratie zijn slechts enkele van de opkomende technologieën die kunnen worden ingezet voor een verbeterde, persoonlijke klantervaring. Ook kan technologie duidelijke voordelen opleveren op operationeel niveau: initiatieven als 'biometric boarding', pre-screening van passagiers en het afschaffen van de re-screening van transferpassagiers kunnen het passagiersproces stroomlijnen en een naadloze reiservaring bieden. Schiphol Group ontwikkelt actief nieuwe digitale oplossingen die tot doel hebben de tevredenheid van passagiers te verbeteren.

Wat betekent dit voor onze luchthavens?

De genoemde trends en ontwikkelingen hebben directe gevolgen voor de beslissingen en strategische koers waarvoor Royal Schiphol Group de komende jaren kiest. In het hoofdstuk Strategie laten we zien hoe we hierop inspelen. We gaan ons met name richten op het vinden van de juiste balans tussen de kwaliteit van de leefomgeving en de kwaliteit van het netwerk, vanuit onze verantwoordelijkheid naar omwonenden en toekomstige generaties. Ook moeten we ons actief inzetten om de geluidhinder terug te dringen, het vertrouwen te herwinnen en te helpen om de sector duurzamer te maken.

Hoewel Amsterdam Airport Schiphol nog steeds wordt beschouwd als een van de beste hubluchthavens van Europa, zal de huidige limiet in vliegtuigbewegingen waarschijnlijk gevolgen hebben voor onze toekomstige positionering. Desondanks zal de trend richting grotere vliegtuigen en een hogere bezettingsgraad de directe gevolgen van het plafond in vliegtuigbewegingen verzachten− niet alleen op Schiphol, maar ook op onze andere luchthavens. We verwachten dat er dit jaar politieke beslissingen worden genomen die bepalend zijn voor het tempo van de ontwikkelingen na 2020. Hiertoe behoort ook de opening van Lelystad Airport voor commercieel vliegverkeer.

Zie voor meer informatie over onze regionale luchthavens het hoofdstuk Onze regionale luchthavens in dit jaarverslag.

Volgende:

Onderwerpen in
onze dialoog met
stakeholders